تولید پیاز با استفاده از سوخچه

تولید پیاز با استفاده از سوخچه

خاک مناسب برای کاشت پیاز

پیـاز را می توان در طیف وسـیعی از خاک ها اعم از شـنی سـبک تا هوموسـی و سـنگین رسـی کشـت کرد. اما خا ک های سـنگین بعد از باران های شـدید، سـفت وسـخت می شود و چـون ریشـه پیـاز کوتاه و سـطحی اسـت، خاک رسـی زیان آور اسـت، مگـر این کـه بـه این خا ک هـا به انـدازه کافـی مواد آلی اضافـه شـود و آنها را سـبک کند. خا ک هـای سـبک شـنی لومی چنانچه با هومـوس و کودهای شـیمیایی اصـلاح و تقویـت شـوند، بـرای پیـاز، به ویـژه ارقـام زودرس آن، مناسـب هسـتند .خاک هـای هوموسـی به دلیـل غنی بـودن از نظـر نیتـروژن و نیـز ظرفیـت بـالای نگهـداری آب، مناسـب هسـتند. امـا در زمین هـای هوموسـی بایـد دقـت کـرد کـه میـزان اسـید خـاک زیاد نشـود. مقـدار بالای اسـید خاک را می توان با اسـتفاده از آهـک مرتفـع کرد.

بستر کشت پیاز

ریشـه پیاز از نوع افشـان، سـطحی، با تراکم کم و به ندرت دارای تارهای کشـنده اسـت؛ بنابرایـن نیازمنـد دقـت در تهیـه زمیـن اسـت. زمیـن بایـد نـرم و عـاری از کلـوخ و سـنگریزه باشـد تـا توزیـع کـود سـرک، وجیـن و سله شـکنی به آسـانی انجام پذیرد. مناسـب ترین عمق شـخم در کشـت پیاز 30 سانتی متر اسـت. پس ازشـخم، کلوخه هـا را به وسـیله دیسـک خرد کـرده و در صـورت نیـاز بـا اسـتفاده از مالـه (لولـر) زمیـن را تسـطیح می کننـد. در مرحلـه بعـد کودهـا در زمیـن پخش و به وسـیله دیسـک بـا خـاک مخلوط شـده و در نهایـت بـا فاروئر ردیف های کاشـت ایجاد می شـود (شـکل 1).

 

 

شکل 1- آماده سازی بستر کشت برای کشت ردیفی با نوارتیپ

روش های کاشت پیاز

کاشـت پیـاز به سـه روش صـورت می گیـرد: کاشـت مسـتقیم بذر، نشـاکاری و اسـتفاده از سـوخچه یا آنیونسـت.

کشت مستقیم بذر

در ایـن روش بـذر به طـور مسـتقیم در مزرعـه کشـت می شود (شـکل ۲). ایـن روش به ویژه در جــاهایی که نیــروی کار برای انتقال نشا محــدود یا هزینه نیروی کار بالاسـت، اقتصادی تریـن روش اسـت. امـا در این روش، با توجه بـه ریز بودن بذر ،عملیـات زراعـی دقیق و مناسـب بـرای جوانـه زدن رضایت بخش بذر، بایسـتی انجام پذیـرد. ایـن روش در خاک های لومی و سـنگین نیازمند شن پاشـی روی بذر اسـت .به عـلاوه، با توجه بـه کند بـودن رشـد پیـاز در اوایـل دوره رشـد و نمو، مبـارزه بـا علف های هـرز نیز در این روش مشـکل تر از روش نشـاکاری اسـت. به طـور معمول در ایـران حـدود 10 کیلوگـرم بـذر در هکتـار در کشـت مسـتقیم مصرف می شـود .به طوری کـه در ایـن روش کشـت، در هر مترمربـع 1 گرم بذر به صورت دسـتپاش یـا خطـی کشـت می شـود. در مناطق گرمسیر، بهترین تاریـخ کشـت بـذر به صـورت مسـتقیم در زمین اصلـی اوایل مهرماه اسـت.

شکل ۲- کشت مستقیم بذر پیاز  به صورت ردیفی (قبل از تنک)

در ایـن روش برای رسـیدن به تراکم گیاهـی لازم، انجام دادن عمل تنک و حذف گیاهـان اضافـه در اولیـن فرصت در مرحله ظهور دومین و سـومین بـرگ (در حدود 50 روز پـس از کشـت بـذر) ضـروری اسـت. با توجه بـه مصـرف بـالای بـذر در این روش، در مناطقـی کـه از بذور وارداتی اسـتفاده می شود، ایـن روش مقرون به صرفه نیست. از مهم ترین معایب کشت مستقیم بذر در تولید پیاز خوراکی می توان به این موارد اشاره کرد: مصرف زیاد بذر، یکنواخت نبودن عمق کشت و سطح سبز مزرعه و فواصل کشـت، نیاز به شن پاشـی، مصـرف زیاد آب، مصرف زیاد کـود و هزینه بالای مبارزه با علف های هرز .

کشت نشایی پیاز

بخش زیادی از پیاز خوراکی در جهان به روش کشت نشایی تولید می شود (شکل 3). در ایـن روش نسـبت به کشـت مسـتقیم بـذر می توان از همـان ابتدا تراکـم گیاهی مـورد نظـر را در مزرعـه ایجاد کرد، محصـول را به اندازه یک تا دو مـاه زودرس کرد ،قابلیـت رقابـت گیـاه را بـا علف های هـرز بالا بـرد، از آب آبیـاری و آفت کش کمتری اسـتفاده کـرد و همچنیـن میـزان فرسـایش خـاک و ازدسـت رفتن عناصر غذایی را در اثـر آب شـویی کمتر کـرد. میـزان بـذر مصرفـی در ایـن روش ،۲ تـا 3 کیلوگـرم اسـت. پـس از گذشـت 50 تـا 70 روز، نشـاها در زمین اصل کشـت می شود.

شکل 3- نشا آماده کشت

ادامه شکل 3-  سیستم کشت نشایی پیاز

کشت سوخچه

سـوخچه، سـوخ های کوچکـی هسـتند که وزن تـازه آنها بین ۲ تا 3 گرم اسـت (شکل 4). کشت بذر در تراکم زیاد( 1000 تا ۲000 بوته در مترمربع) باعث می شود رقابـت بیـن  بوته هـا بسـیار شـدید شـود و انـدازه سـوخ های تولیدی بسـیار کوچک می شـود. سـوخچه ها قطری کمتر از ۵/۲ سـانتی متر دارند و از کشـت آنها میتوان سـوخ های بزرگ تولید کرد. سـوخچه های تولیدی با قطر بزرگتر از ۵/۲ سانتی متر،پـس از کشـت بـه گل می رونـد و تولید بـذر می کنند. به طـور معمـول در این روش حدود 10 تا 1۲ گرم بذر را در مترمربع در خطوطی با فاصله 1۵ سانتی متر از یکدیگر کشـت می کننـد. پهنای این خطوط ۵ سانتی متر در نظر گرفته شـده و بـذر در این عـرض بایـد به طور کامل پخش و کشـت شـود.آبیـاری در این روش آبیـاری بارانی است یا از آبیاری قطره ای نواری (تیپ) استفاده می شود.

شکل4 -سوخچه (آنیونست) پیاز

توجـه بـه ایـن نکته حائز اهمیت اسـت که در روش تولید پیـاز خوراکی از طریق سـوخچه، فاصله زمانی تولید سـوخچه تا زمان کشـت آن در زمین اصلی کوتاه باشد .در واقع هرچه مدت انبارداری سوخچه ها تا زمان کشت کوتاه تر باشد، تلفات سوخچه ها در اثـر پوسـیدگی و جوانه زنـی در انبـار کمتر اسـت ( به ویـژه در مناطـق روزکوتاه) .

به طور معمول سـوخچه با مقدار کم نیتروژن (حدود 40 کیلوگرم در هکتار) پرورش داده می شـود. بافت خاک مناسـب برای احداث خزانه سـوخچه بهتر اسـت سـبک و غیرسـنگین باشـد. پـس از رسـیدن سـوخچه (بسـته بـه رقـم، سـه تـا چهـار ماه) ، سـوخچه ها از زمیـن بیـرون آورده شـده و برای خشک شـدن مدتـی در مزرعه و در مسـیر بـاد قرار داده می شـوند یا بعـد از قطع برگ هـای هوایی، به انبار منتقل شـده تـا در آنجـا خشـک و نگهداری شـوند. بهترین شـرایط نگهداری سـوخچه ها در انبار دمـای 10 تـا 1۲ درجـه سـانتی گراد با رطوبت مناسـب و بـرای 2 تا 4 ماه اسـت. در مناطـق سـرد و معتـدل، سـوخچه ها بایـد به مـدت حداقل 6 مـاه نگهداری شـده تا در بهـار سـال بعد در زمیـن اصلـی و بـا تراکم معمـول( 60 تا 80 بوتـه در مترمربع) کشـت شـوند. البتـه خوشـبختانه در اغلـب مـوارد، دمـا در این مدت خنک و سـرد بوده و تلفات سـوخچه بسـیار کم اسـت .

در مناطق جنوبی که ارقام روزکوتاه کشت می شوند، بهترین زمان کشت بذر برای تولید سـوخچه اسفند است و سـوخچه در اواخر فصل بهار تولید می شود. به هر حال بایـد بتـوان مدت حداقل 4 ماه سـوخچه های تولیـدی را در این مناطق برای کشـت در پاییـز نگهداری کـرد؛ زیـرا تلفات سـوخچه به دلیـل گرما و رطوبت بـالای محیط زیاد اسـت. در پژوهشـی دوسـاله در اسـتانهای هرمزگان، سیسـتان و بلوچسـتان و جنـوب کرمـان، بهتریـن قطر سـوخچه برای کشـت، ۲ تا 3 سانتی متر گزارش شـد.

 یافته های دیگر پژوهشگران در نقاط مختلف دنیا نیز این اندازه را تأیید کرده اند. با توجه به مناسـب بودن سـوخچه های ۲ تـا 3 گرمـی و نیـز فواصـل کشـت 10×30 سانتی متری،حدود 330 هزار بوته در هر هکتار کشـت می شـود که معادل 660 تا 990 کیلوگرم سوخچه برای هر هکتار است.

کشـت سـوخچه در زمیـن اصلـی بـا اسـتفاده از دسـت (شـکل ۵) یـا به صـورت مکانیـزه بـا دسـتگاه های مختلـف نظیـر غده کارها یا کارنده سـیر انجام می شـود. در کشـت دسـتی، سـوخچه ها باید طوری کشـت شـوند که قسـمت قاعده آنها (محل خروج ریشـه) به سـمت پایین باشـد.

شکل۵ -کشت سوخچه (آنیونست)
 

کشـت سـوخچه آسـانتر از کشـت نشاست. در کشـت نشـا، هواگیری ریشه ها از اهمیـت زیـادی برخوردار اسـت، به طوری که فشـردن خـاک اطراف نشـا از پایین و اطـراف نشـا صورت می گیرد و نبایـد به فشـردن خـاک در ناحیه بالایی طوقه نشـا اکتفـا کـرد. در غیـر ایـن صـورت، درصـد تلفات نشـا بـالا  مـی رود و نیاز بـه واکاری خواهد بـود. در کشـت سـوخچه، حفره هـای کوچکی متناسـب با اندازه سـوخچه به فواصل کشـت از پیش تعیین شده( 8×8 سانتی متر تا 10×40 سانتی متر) ایجاد می شود.ابعـاد و عمـق ایـن حفره ها بایـد طوری در نظر گرفته شـود تا سـوخچه به طور کامل در آنها قرار گیرد و حداکثر سطح تماس محل خروج ریشه و کف حفره برقرار باشد .

در مـواردی نیـز جویچه هـای سرتاسـری ایجاد شـده و پـس از قراردادن سـوخچه ها بـه فواصـل منظـم در آنهـا، روی آنهـا با خاک پوشـانده می شود. پوشـاندن روی سـوخچه ها الزامـی نیسـت، بـا ایـن حـال به منظـور جلوگیـری از حمله پرنـدگان و جونـدگان بهتـر اسـت سـوخچه ها با خاک سـطحی پوشـش داده شـوند.

کشـت سـوخچه ها بهتر اسـت بعد از آبیاری اولیـه زمین و در حالـت گاورو بودن خـاک انجام شـود ( نـمکاری) و از آبیاری بیش از آن در مراحـل اولیه خودداری کرد زیرا به پوسیدگی سوخچه ها قبل از شروع رشد منجر خواهد شد.

زودرسی و افزایش عملکرد سوخ، از مهم ترین مزایای استفاده از سوخچه در تولید پیاز خوراکی اسـت. همان گونه که پیشتر نیز اشـاره شـد، کشـت نشـایی زودرسـی قابل ملاحظه ای در مقایسـه با کشـت مسـتقیم بذر در پی خواهد داشت. با این حال ،محصول تولیدشده در کشت سوخچه از کشت نشایی نیز زودرس تر است.

مقایسه سه روش کشت مستقیم، نشایی و سوخچه در تولید پیاز خوراکی

در مقایسـه سـه روش تولید پیاز (مسـتقیم، نشایی و سـوخچه)، هزینه تولید این محصول با اسـتفاده از سـوخچه کمتر از کشت نشـایی و مستقیم است؛ اما باید به طول زمان خزانه گیری و نیز نیازمندی به انبار برای نگهداری سوخچه ها باید توجه داشت(شـکل۶).نوسـانات شـدید قیمت پیاز در طول سال در کشور و صدمات اقتصادی وارد شده به پیازکاران در اوج برداشت محصول گاهی به برداشت نکردن محصول منجر می شود .بنابرایـن توصیـه می شود در مناطـق مهم پیـازکاری بخشـی از تولید با اسـتفاده از سـوخچه و بخشـی دیگر با استفاده از نشا انجام شـود تا میزان کل تولید یک منطقه در بـازه زمانـی طولانی تـری حاصل آیـد. بدیـن ترتیب، پیـازکاران از سـود اقتصادی بهتـری برخـوردار می شود و مصرف کننده نیـز پیاز را بـا قیمت متعادل تـری تهیه می کند.

بـا توجـه به مطالب ذکرشـده، مقایسـه سـه روش مرسـوم کشـت پیـاز، در قالب معایـب و مزایـای هـر روش در جـدول 1 خلاصه شده اسـت.

 

منبع

استفاده از سوخچه در تولید پیاز خوراکی استان هرمزگان، حامد حسن زاده خانکهدانی، محسن خدادادی، علی شهریاری، نشر آموزش کشاورزی، 1399

 

 

 

 

 

 

 

7 ماه پیش بازدید425

دیدگاه کاربران فیداست

لطفا دیدگاه خود را به اشتراک بگذارید