خسارت های علف های هرز

خسارت های علف های هرز

 

علف هرز چیست؟

علف هرز عبارتست از هر گیاه غیر مفید و ناخواسته که در مزرعه دیده شود و بتواند به هدف کاشت محصول در مزرعه آسیب برساند. برخی گیاهان خودرو مانند قاصدک یا پنیرک در هر کجا که رشد کنند علف هرز تلقی می شوند ولی ممکن است برخی از گیاهان حتی مفید، چنانچه در بین محصول اصلی رشد کنند نیز علف هرز نامیده شوند؛ مانند گیاه یونجه در مزارع گندم. البته در حالت دوم به کاربردهای محصول اصلی باید توجه داشت. به عنوان مثال چنانچه گیاه جو برای مصرف دام کاشته شود و گندم در بین آن مشاهده شود، گندم را نمی توان علف هرز نامید زیرا به هدف کاشت محصول آسیب نمی رساند ولی چنانچه گیاه جو برای تولید بذر کاشته شود، وجود گندم به نوعی اختلال در عملکرد محصول به حساب می آید و از این نظر گندم یک علف هرز به حساب می آید.

 

خسارت زایی علف های هرز

علف های هرز معمولا ویژگی هایی دارند که موجب می شود برای مزارع خسارت آفرین باشند. از جمله این ویژگی ها می توان به این موارد اشاره نمود: توانایی تولید جمعیت زیاد، انتشار سریع جمعیت در مزرعه، سازگاری در انتشار، حفظ قوه نامیه بذرهای دفن شده به مدت طولانی، داشتن اندام های رویشی تکثیر شونده و اشغال مساحت های مفید مزرعه. علف های هرز خسارت های زیادی برای مزارع به همراه دارند و کنترل آن ها ضروری است. برخی از مهم ترین خسارت های علف های هرز در مزارع عبارتند از:

·        گیاهان مختلف وقتی در کنار یکدیگر رشد می کنند برای دستیابی به نور، آب، مواد غذایی و فضای رشد با یکدیگر رقابت می کنند ( شکل 1) . به عنوان مثال توان رقابتی ذرت 4 برابر سویا و 16 برابر پنبه است. علف های هرز توان رقابتی زیادی دارند و این در حالی است که محصولات اصلی نه به دلیل رقابت بلکه به دلیل عملکرد انتخاب و کشت می شوند. حال اگر یک علف هرز در کنار محصول اصلی رشد کند، با محصول اصلی رقابت می کند و معمولا قانون سازگاری محیطی و برتری به سود علف هرز تمام می شود. علف های هرز مقدار زیادی از آب، مواد غذایی و نور مزارع را مصرف می کنند. گفته می شود که علف های هرز به دلیل قوی بودن، تقریبا دو برابر محصول اصلی مزرعه ، آب را به مصرف می رسانند. همچنین علف های هرز توانایی جذب مقدار زیادی از مواد غذایی را  دارند و مقدار قابل توجهی از این مواد غذایی را در خود ذخیره می کنند. نکته مهم دیگر آن است که علف های هرز با رسیدن به ارتفاع بالاتر از محصول اصلی، آن را از دسترسی به نور کافی محروم می کند.

شکل 1- نتیجه رقابت سوروف با برنج 

·        بسیاری از علف های هرز دارای ترشحات سمی ( فیتوتوکسین یا آلیلو کمیکال) در برگ، ریشه یا میوه خود می باشند یا تجزیه بقایای آن ها این مواد سمی را تولید می کند که به این پدیده، ویژگی آلیلوپاتی( دارا بودن ترشحات سمی) گفته می شود. این خاصیت یکی از مهم ترین مکانیسم ها برای رقابت و اشغال محیط می باشد. قیاف، یولاف وحشی  نمونه ای از این گیاهان می باشند.

·        برخی گونه های علف های هرز میزبان حشرات و عوامل بیماری زا می باشند و به همین دلیل به عنوان منشاء آلودگی عمل می کنند.

·        برخی علف های هرز زندگی انگلی دارند و از مواد غذایی ساخته شده توسط گیاهان اصلی تغذیه می کنند ( شکل 2)  و این مشکل ممکن است تا جایی پیش رود که موجب خشک شدن محصولات زراعی و باغی گردد.

 

 

شکل 2- سس به عنوان یک گیاه هرز که زندگی انگلی دارد.

 

·        تهیه بستر، آبیاری، سم پاشی، تنک کردن، کوددهی، برداشت محصول و دیگر اعمال زراعی با وجود علف های هرز دچار اختلال و گاهی اوقات غیر ممکن می شود.

·        وجود بقایای علف های هرز  در محصول ، از کیفیت محصول می کاهد و هزینه تمیز کردن آن را افزایش می دهد.

·        رشد علف های هرز در جوی ها و کانال های آبیاری و زهکشی موجب اتلاف آب به صورت تعرق و نشت عمقی می شود. گاهی اوقات برای این که بذر و اندام های تکثیر علف های هرز به همراه آب منتقل نشود و یا منجر به لایروبی نشود، از فیلترهای مخصوصی استفاده می شود که به کار بردن و تمیز کردن این فیلترها خود هزینه بر می باشد.

·        برخی علف های هرز مانند قیاف و گل حسرت برای دام سمی می باشند و برخی دیگر مانند سیر وحشی موجب بد بوشدن شیر می گردند. گونه هایی از علف های مرز مانند خارخسک ( شکل 3)  و ماستونک دارای میوه هایی هستند که به پشم گوسفندان می چسبند و از کیفیت و ارزش آن می کاهند. همچنین برخی از گونه های علف های هرز مانند انواع کنگرها دارای تیغ و خار هستند که به پوست و دستگاه گوارش دام ها آسیب می رسانند.

 

شکل 3- خارخاسک علف هرزی است که با چسبیدن به پشم گوسفند موجب خسارت زدن بر مرغوبیت آن می شود

 

·        دانه گرده و ترشحات بعضی از علف های هرز موجب پدید آمدن حساسیت هایی مانند تورم پوست، التهاب چشم و عطسه شدید در انسان ها می شوند. همچنین در صورتی که بذر برخی از علف های هرز مانند چچم ریشک دار با دانه های گندم مخلوط شود و به نان راه یابد، موجب پدید آمدن نمونه هایی از بیماری در انسان می شود که احتمالا به دلیل قارچی است که روی بذر چچم زندگی می کند. همچنین بذر سیر وحشی موجب بدبو شدن و بذر تلخه موجب تلخ شدن نان می گردد.

·        بسیاری از علف های هرز در امور غیر کشاورزی اختلالاتی به وجود می آورند. مثلا علف هایی که در زیر آسفالت رشد می کنند ( شکل 4) و موجب تخریب آن می گردند یا با رشد کردن در پشت بام ها، موجب چکه کردن سقف می شوند.

 

شکل 4 - برخی علف های هرز با شکافتن آسفالت به رشد خود ادامه می دهند.

 

روش های انتشار علف های هرز

علف های هرز به تنهایی توانایی چندانی برای گسترش در سطح مزارع ندارند ولی به کمک انسان، جانوران، آب، باد، ترکیب با بذر گیاهان اصلی مزرعه و ماشین آلات کشاورزی به سرعت منتشر می شوند. بذرهایی که دارای خار، قلاب یا چنگال هستند، با چسبیدن به مو و پشم حیوانات یا لباس انسان ها به مسافت های طولانی حمل می گردند. یکی دیگر از راه های انتقال بذر این نوع علف ها، سیستم گوارش حیوانات گیاه خوار  است که از این گیاهان تغذیه نموده و بذر آن ها را  از راه مدفوع خود منقل می کنند. با این نگاه، کودهای حیوانی نیز ممکن است منبع بذر علف های هرز باشند. بذر برخی انواع علف های هرز  با یک لایه چوب پنبه ای پوشانده شده است که قابلیت شناور شدن بر روی آب ها و جابه جا به نقاط دور دست را دارند. کانال های آب نیز یکی از راه های انتقال بذر این نوع گیاهان می باشد. در این جا باید به نقش باد نیز اشاره نمود. بادهای قوی قادر هستند که بذر علف های هرز را به نقاط دور دست حتی با عبور از روی دریاها انتقال دهند. بذر برخی از این علف ها با چسبیدن به چرخ انواع ماشین آلات کشاورزی به راحتی منتقل می شوند. مخلوط شدن بذر علف های هرز با بذر محصول اصلی مزرعه را به عنوان یکی از راه های مهم انتقال بذر علف های هرز باید برشمرد. جالب است بدانیم که بیشترین نقش در شیوع و انتقال علف های هرز به طور مستقیم یا غیر مستقیم را خود انسان بر عهده دارد و امروزه این موضوع با گسترش وسایل نقلیه پر سرعت بیش از گذشته اهمیت دارد.  

محمدرضا خواجه پور، اصول ومبانی زراعت، انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان،1390

محمدعلی رستگار، زراعت عمومی،انتشارات برهمند،1391

بهرام میرشکاری، علف های هرز و مدیریت آن ها، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز

1 سال پیش بازدید768

دیدگاه کاربران فیداست

لطفا دیدگاه خود را به اشتراک بگذارید