طراحی پارک وپارک سازی

طراحی پارک وپارک سازی

 

 

 امروزه شهرنشینی و شهر سازی ،پدیده ای زنده و متغیر است،که در برخی موارد پیامدهای ناگوار زیست محیطی به همراه دارد. با گسترش سریع شهرها ،زاد و ولد آسمان خراش ها،افزایش سرسام آور جمعیت ها،مناطق صنعتی و وجود ماشین های سوختی متنوع ،نیاز به فضای سبز، هوای تمیز و اکسیژن را به عنوان ریه های شهری بیش از پیش نمایان می سازد.

لوکوبوزیه در ضمن تجزیه و تلحلیل محیط های انسانی ، بر این عقیده است که از ده واحد مسکونی ،بایستی نه واحد آن به فضای سبز تبدیل شود؛زیرا نیاز به فضای سبز و پارک های مشجردر شهرها نه تنها از لحاظ فیزیولوژیک،بلکه از نظرروانی نیزاهمیت خاصی دارد.دکتر الکسیس کارل در کتاب "این انسان ناشناخته"چنین اظهارنظر میکند:«شاید وجود عدم تعادل روانی برای تمدن بشری خیلی خطرناک تر از بیماری عفونی و عضوی باشد». و همین تمدن است که سعی در گسترش سلامتی مصنوعی بر پایه واکسن ،سرم و ویتامین ها می کند و غافل از یافتن راه حل های اصولی، منطق و بهداشت سیستم عصبی و تعادل انسان می باشد.لوکوبوزیه می گوید انسان باید در محیطی زندگی کند که واجد عوامل زیر باشد: هوای تمیز،سکوت،آرامش قلبی ،رفع کامل گردوغبار،حفاظت کامل در مقابل سروصدای خارجی،برخورداری از آفتاب ،روشنایی طبیعی و قابل تنظیم ،تجدید بناهای محیط طبیعی،هوای زنده، سبزی وآسمان.

تقسیم بندی پارک ها از نظر طراحی:

پارک های طراحی شده توسط معماران ،دارای 70 درصد سازه و 30 درصد فضای سبز می باشد.در حالی که بر اساس استانداردهای موجود بایستی 30 درصد سازه و 70 درصد فضای سبز در سایت پروژه طراحی گردد.  پارک ها با توجه به اهداف مشخص خود باید هر چه بیشتر به طبیعت نزدیکتر باشند.به همین دلیل برای سهولت در عمل شناخت خطوط اصلی طرح ،پارک ها را از نظر خطوط طراحی به موارد زیر تقسیم می کنند:

1-طرح های منظم و رسمی

در طراحی این پارک ها از خطوط راست هندسی و اشکال کاملا منظم استفاده می شود.با نگاه به محور اصلی طرح ،دو طرف طرح مربوطه قرینه اند(شکل1) .خط های مستقیم ،طرح های هندسی ،فرم ها و گونه های جفت در همه نقاط مهم به چشم می خورند. بنابراین اساس این پارک ها قرینه بودن این پارک ها می باشد.این شیوه طراحی در پارک ها (یا باغ ها) کاملا قدیمی بوده و برخی به آنها نوع فرانسوی می گویند؛زیرا بسیاری از پارک های قدیم و قصرهای فرانسه بر این اسلوب بنیان نهاده شده است.

محاسنی که بر این طرح ها مرتبط است ،وجود خیابانهای مستقیم با درختان بلند است که به وسعت پارک از دیدگاه عابرین کمک می کند و از نظر ناظر، پارک کشیده و بزرگ جلوه می کند.

حرکت بازدید کنندکان نیز در این طراحی ها مشکل است و محیط های شبیه محیط های نظامی را در ذهن تداعی می کند.البته باید گفت که کهنسالان از طرح های منظم رسمی استقبال می کنند،ولیکن جوان ها بیشتر طرح های بی قاعده و نامنظم را دوست دارند.

باغ ارم شیراز،پارک شهر تهران ، باغ فین کاشان ،باغ ورسای نمونه هایی از این گونه طراحی می باشند.

         

      شکل (1) قرینه بودن طرح های منظم و رسمی

 

2-طرح های نامنظم یا غیررسمی و غیرمتقارن

خطوط اصلی و فرعی بطور نامنظم دارند ولی مرتبط با یکدیگرند (شکل2).حاشیه و لبه های باغ نامشخص نسیتند و از گیاهان حاشیه ای استفاده نمی شود.خطوط تزییناتی آبنماها ،حاشیه های گل کاری و تجمع درختچه های زینتی نیز بطور غیرمتقارن طراحی می شوند.در این گونه طراحی ها بایستی همبستگی، هم بافتی و تعادل خطوط به طور مشخص و هماهنگ رعایت گردد.اینگونه طراحی تا حدی به طبیعت نزدیک و الهام گرفته از آن است.

کلیه افراد خانواده ها در حال رشد ،با سلیقه ها و سنین مختلف در طرح های غیررسمی ،با گل ها و گیاهان متفاوت ،رنگ های متفاوت ،محل های پرپیچ و خم و پنهان از دید ،محل نشستن فرو رفته تا برآمده ،برکه ای که گیاهان وحشی دارد و ....بیشتر لذت می برند و علاقه به گردش در این فضاها را دارند. امروزه بیشتر از این طراحی ها استفاده می شود.البته معماران به دلیل کم بودن سازه های ساختمانی در این طرح ها،کمتر علاقمند استفاده از آنها هستند.

شکل(2)طرح های نامنظم یا غیررسمی

3-طراحی های مختلط

انواع پارک های احداث شده امروزی ،از قوانین طراحی های مختلط برخوردارند.این گونه پارک ها دارای مجموعه ای از ضوابط پارک های منظم و غیرمنظم می باشند(شکل3). در ظاهر این کار تلفیق کاری آسان و سهل،ولی در عمل بسیار پیچیده و همراه با مشکلات است.معمولا در این پارک ها ،سطوحی که کاملا مسطح نمی باشند، از طرح های نامنظم استفاده می شود.

.

              شکل(3) طرح های مختلط(منظم و نامنظم)            

4- طرح های فانتزی

بیشتر برای ارائه و نشان دادن مواد یا ترکیبات تجارتی با ایجاد هماهنگی و تنوع  بین قسمت ها طراحی می شوند.به عبارتی دیگر فضایی باز و آزاد است،که تا حدی تابع و پیرو موضوع مورد عرضه می باشد.

 در پارک های فانتزی ،خیابان بندی و تزیینات کم و بیش همانند پارک های مختلط است ولی تا حدی فارغ ازقوانین کلی پارک سازی می باشد.به عنوان مثال بازارهای روز ،نمایشگاه های سیار ،فضاهایی که برای سیرک و غیره اختصاص داده می شود.

5-طراحی مدرن

اشکال طراحی برای این گونه طراحی ها ظاهرا از ضوابط معین خاصی پیروی نمی کنند،ولی عملا طراحی و خطوط آن جلوه ای از پارک های مختلط را به همراه دارد؛بنابراین استفاده از خطوط مستقیم ،صاف یا قوس های کمی پیچ و خم دار همراه با نمایش زوایا در جلوه دادن این پارک ها موثرمی باشد.

ممولا برای تزئین و ایجاد فضای سبز اطراف ساختمانهای چند طبقه و مجتمع های مسکونی از این سبک طراحی استفاده می شود.در سبک مزبورتعداد قوس ها و زوایا تقریبا محدود ،ساده و کمتر تکراری هستند. درسطوح مسطح این گونه طراحی ها ،بخش هایی را میتوان بصورت باغ سنگی در مقیاس متناسب با دیگر عوامل طراحی نمود.شاید بتوان گفت سنگ مزبور نوعی الهام و اختلاط از باغ های ژاپنی است که با دیگر خصوصیات طرح هماهنگی دارد.

پارک سازی

پارک ها برحسب شکل ،خصوصیات منطقه ای ،کلیمایی و چگونگی عادات و سنن و نحوه استفاده به دسته های مختلف تقسیم می شوند:

1-پارک های جنگلی

2-پارک های ملی که شامل (پارک های گیاه شناسی،پارک های  وحش،پارک های نمایشگاهی،پارک های ورزشی،پارک های گورستانی

3- پارک های عمومی

پارک های جنگلی

تأسیس این پارک ها دارای ضوابط اختصاصی است که با پارک های ملی متفاوت می باشد.و برای احداث آن نکات بسیاری را باید در نظر گرفت .معمولا پارک های جنگلی به دو دسته پارک های طبیعی و مصنوعی تقسیم می شود.

درفضاهای جنگلی طبیعی امکانات حرکتی و تفریحی برای عموم ایجاد شده و تا آنجا که میسر است، شکل مناطق جنگلی نبایستی مورد آسیب عوامل تغییر دهنده قرار گیرد.

 پارک های جنگلی مصنوعی به منظور ایجاد فضای سبزو تفرج گاه در اطراف شهرها ایجاد می شود ،و بهتر در مکانی ایجاد شوند که منتهی به دشت شود(شکل4).

باید توجه داشت که احداث  پارک های جنگلی(چه طبیعی و چه مصنوعی)منحصرا به منظور وجود مکانی برای  استراحت، سالم سازی و رعایت بهداشت محیط انسانی باشد.

دریک پارک جنگلی لزوم تاسیساتی مثل پیاده رو، پارکینگ،احداث جاده،اطاقک های چوبی یا مکان های سرپوشیده ،زمین ورزشی  ،رستوران،نیمکت، ساختمانهای بهداشتی ،محل پیک نیک،بازی کودکان ،فضاهای گل کاری ضروری است.

شکل(4)پارک جنگل مصنوعی(اطراف شهر)

پارک ملی

به موازات گسترش و پیشرفت در تمام خدمات شهری و ازدیاد جمعیت ،احداث پارک های ملی خود پدیده لازم و ضروری در تکمیل خدمات شهری و بهسازی محیط زیست می باشد.پارک های ملی یک اسم عام برای انواع پارک های شهری و خارج شهری است، که ظاهرا در تحقق بخشیدن حفظ و حراست اکوسیستم ها و زبیایی های طبیعی می باشد پارک های ملی رابه صورت زیر

بر حسب اهداف مشخص ، دسته بندی می کنند:

الف: پارک های گیاه شناسی

این گونه پارک ها می تواند در داخل یا خارج شهر احداث شود و بطور عرف و معمول در اینگونه پارک ها مجموعه ای از انواع گیاهان ،درختان و درختچه های موجود در سراسر دنیا جمع آوری می شود.گیاهان مزبور را با نام و خصوصیات گیاهی مختص و اصلی حفظ و حراست

 می نمایند.اینگونه پارک ها بیشتر برای دانشجویان ومتخصصین گیاه شناس مفهوم خاصی از نظر آموزشی دارد.

طبیعی است که احداث این نوع پارک ها از ضوابط و اصول صحیح درختکاری و رعایت نکات لازمه جنگل کاری برخوردار است.ضمنا علاقمندان غیرحرفه ای در زمینه گیاه شناسی نیز می توانند از این گونه پارک ها استفاده نمایند. در این پارک ها معمولا فضاهای مشخصه ای را برای نشستن و مطالعه کردن به صورت سالن یا آلاچیق در نظر می گیرند.در اینگونه پارک ها خیابان های اصلی و فرعی راه روهایی تفکیکی بین دسته های مختلف از گیاهان به منظور نوعی طبقه بندی گیاهی ایجاد می کنند. این پارک ها کمتربه منظور تفریح و تفرج ایجاد می شود و کاملا دیدگاه علمی و تحقیق به همراه دارد.

 

ب)پارک های وحش

خصوصیات و نکاتی که در اینگونه پارک ها ملحوظ است در پارک های گیاه شناسی  مورد توجه نیست،بلکه لازم است در پارک های وحش حداکثر از گیاهان  سایه افکن و پوششی استفاده شود؛زیرا در این پارک ها حیوانات در قفس ها و یا اماکن معینی که لازم است نگهداری

 می شوند، یا آن که قسمتی از پارک به صورت قرق یا حفاظت شده مشخص می شود .

این قسمت ها بایستی کاملا از سایر محل های تفریحی مجزا باشد.

در پارک های وحش  احداث رستوران ،بوفه ها،اماکن تفریحی دیگر از قبیل زمین بازی برای کودکان یا محل هایی برای خیمه شب بازی و موزیک ضروری است.با توجه به نکات ذکر شده در بالا طراحی فضایی که برای تردد و استراحت در نظر گرفته می شود،بایستی از حداکثر امکانات رفاهی برخوردار باشد.برای این منظور دو یا چند درب ورودی و خروجی همراه خیابان های کمربندی ،خیابان های اصلی و فرعی ، قرار دادن صحیح نیمکت ها و سکوهای متنوع برای نشستن در نظر گرفته می شود.در این پارک ها علاوه بر طبیعت زنده و فعال که خود جلب کننده همه طبقات می باشد،برای  زیبایی بیشتروجلب علاقمندان و بازدیدکنندگان از احداث و خلق طرح هایی تزئیناتی و گل کاری نبایستی غافل بود.بایستی جانوران مختلف دارای محیط جداگانه باشند.

پارک های نمایشگاهی

معمولا نمایشگاه ها به منظور ارائه کالا،هنر،جلب اشخاص علاقمند و تجارت پیشه و آگاه از انواع پیشرفت های تکنولوژی پدید می آید.محل احدا آنها کمتر و به ندرت در فضاهای کوچک و محدود می باشد، طبیعی است این گونه اماکن بایستی از فضای گسترده و شادی برخوردار باشد،در ضمن رفاه بازدید کنندگان در تماس سطوح در نظر گرفته شود.تأسیساتی که در این پارک ها باید احداث شود شامل:

-احداث رستوران

-وسائل سرگرمی کودکان

-پارکینگ ها

-خیابان های اصلی و فرعی همراه با علائم راهنمایی در جهت قسمت های مختلف نمایشگاه

-چراغ های خیابانی

-تعدادی درب های ورودی و خروجی

-بایستی توجه داشت که محل هایی که به عنوان سالن یا محل ارائه کالاز در نظر گرفته می شود،فضای ثابت و مشخص باشد.تزئینات گل کاری

و غیره در اطراف این تأسیسات ضروری می باشد.

-احداث قسمت هایی به منظور جنگل کاری

پارک های ورزشی

از آنجایی که پارک های ورزشی بر حسب آنکه در فضای محدود و معینی یا فضاهای باز و بزرگ خارج از شهر احداث می گردد(شکل5) رعایت نکات زیر ضروری است،از قبیل:

-رعایت تمامی استانداردهای بین المللی برای انواع زمین های ورزشی و فواصل آنها همانند استادیوم های ورزشی.

-خصوصیات ساختمانی بر حسب گونه بهره برداری(تابستانی و زمستانی)

-ایجاد فضاهای متنوع از نظر تزئینات مناسب در فواصل واطراف زمین های ورزشی.

-احداث فضاهایی به منظور چمن کاری درختان جنگلی و خیابان کشی در بین آنها.

-رعایت نکات تزئیناتی در نزدیکی درب های ورودی و خروجی.

-ایجاد کلیه احتیاجات ضروری در پارک(رستوران ،پارکینگ،.....)

فرم شکل اصلی این گونه پارک ها را به طور منظم طراحی می کنند.

-اطراف زمین های ورزشی با دیواره سبز و درختان پا بلند جنگلی محصور و ازیکدیگر تفکیک

 می شوند.

شکل(5) پارک ورزشی(خارج از شهر)

 

پارک های عمومی

اصولا طبیعت پارک های عمومی به این گونه است که تمام طبقات مردم می تواند از آن استفده کنند. به عبارت دیگر این پارک ها به منظور گردشگاه و محل استراحت عموم مردم می باشد.علاوه بر نکات فوق یکی دیگر از خصوصیات مهم و مفید پارک های عمومی تاثیری است که در آب و هوای شهری می گذارد و خود حفظ بهداشت محیط و سلامتی افراد کمک می نماید. در پارک های عمومی باید سعی شود که تمام وسائل سرگرمی و رفاهی تقریبا برای همه گونه سلیقه ،فکر و سن وجود داشته باشد.

منابع :

1-حکمتی،جمشید/عضو هیئت علمی دانشگاه تهران/اصول معماری دورنما و طراحی و آرایش منازل و پارک ها؛انتشارات پدیده؛1350

2-حکمتی،جمشید/ عضو هیئت علمی دانشگاه تهران/پلی کپی درس طراحی و پارک سازی ؛گروه باغبانی دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران؛1358

3-ماهنامه پیام سبز(ماهنامه تخصصی فضای سبزو محیط زیست ایران )؛مقاله نقش پارک ها در شهر پایدار؛ترجمه مژگان صادقی؛فروردین 1384

3 ماه پیش بازدید123

دیدگاه کاربران فیداست

لطفا دیدگاه خود را به اشتراک بگذارید