پرورش و نگهداری گل لاله

پرورش و نگهداری گل لاله

پرورش و نگهداری گل لاله

گل لاله (Tulipa gesneriana ) از تیره لیلیاسه می باشد، گیاهی بومی آسیای مرکزی، سیبری، مغولستان و چین است. در ایران به طور طبیعی در رشته کوه های زاگرس و البرز می روید. گونه هایی از لاله نظیر T.harazensis، T.ulophylla، T.urumiensis منحصرا به ایران تعلق دارد ( شکل 1 ).

 

  

T.montana       

    T.ulophylla

T.urumiensis

شکل 1

لاله، گلی علفی، چندساله و دارای سوخ (پیاز) است. سوخ آن پوشش دار و دارای 6 برگ فلسی است که به صفحه پایه ای چسبیده است. فلس های گوشتی آن به طور متحدالمرکز قرار گرفته و مریستم انتهایی را در بر می گیرند. هر سوخ، 2 تا 3 سوخک تولید کرده که هر کدام از آنها بعد از 2 الی3 قابلیت گلدهی دارند. اندازه و وزن یک سوخ از اصلی ترین فاکتورها در گلدهی گل لاله است، به طوری که هر چه سوخ بزرگتر و سنگین تر باشد ذخیره غذایی بیشتری دارد. مناسب ترین سوخ ها برای گلدهی 12 الی 14 سانتی متر است. ریشه های لاله رشته ای و بدون انشعاب هستند.

این گیاه معمولا دارای 4 برگ با حاشیه مواج است. برگ ها در سطح خاک قرار گرفته و در پایین ساقه تشکیل می شوند. بزرگترین برگ، برگ پایینی گل است که به آن پوشاننده هم گفته می شود. معمولا یک گل انتهایی دارند ولی برخی از رقم ها و گونه ها بیش از یک گل تشکیل می شود. گل ممکن است کم پر یا پرپر باشد. تعداد برگ ها نیز اساس تعداد گل متغیر است. رشد و نمو برگ و گل همزمان صورت می گیرد. گل از سه کاسبرگ گلبرگ مانند و سه گلبرگ به رنگ های مختلف به غیر از آبی مشاهده می شود. در داخل گلبرگ های آن، لکه های تیره ای دیده می شود که به آن چشم می گویند و از ویژگی های گل لاله است. 6 پرچم دارد و تخمدان آن سه خانه ای و کلاله سه شاخه است ( شکل 2 ).

شکل 2: شکل گیاه شناسی بخش های مختلف گل لاله

معمولا لاله ها به دو صورت شاخه بریده با دمگل بلند و یا به شکل گلدانی با دمگل کوتاه برای کشت و پرورش مورد استفاده قرار می گیرند. لاله های گلدانی، گل های درشت تری دارند، مقاوم تر می باشند و میتوان آنها را پیش رس کرد (شکل 3 ).

 

لاله با دمگل بلند برای شاخه بریده                      

    لاله گلدانی

شکل 3

 

گلدهی:

به طور طبیعی گلدهی لاله در فصل بهار است. دمای بالا در فصل بهار باعث می شود گیاه رشد فعالی داشته باشد و ساقه ها طویل شوند و گلدهی صورت گیرد. در لاله های زودرس شده، گل ها از اوسط دی تا فروردین مشاهده می شوند.

مراقبت و نگهداری

دما: لاله گلی مقاوم به سرما است که زمستان های سرد، تابستان های گرم و خشک و بهار کوتاه را می پسندد.

پیش رس کردن: در پاییز، سوخ را در گلدان می کارند و در تاریکی و دمای 9 درجه سانتی گراد قرار می دهند تا ریشه گیاه تشکیل شود. در مرحله بعدی رشد جوانه ها باید آغاز شود به همین منظور دما را به 5 درجه سانتی گراد می رسانند. زمانی که طول ساقه حدود 3 سانتی متر رسید، دما به صفر تا2 درجه سانتی گراد کاهش می یابد تا از رشد بیشتر ساقه و ریشه جلوگیری شود. برای گلدهی نیاز به نور و دمای گرمتری هست؛ بنابراین افزایش دما تا 17-20 درجه سانتی گراد صورت می گیرد و نور را به تدریج زیاد می کنند.

روش دیگر برای پیش رس کردن این است که روی سوخ را بعد از کاشت در گلدان با ماسه می پوشانند، در این حالت در دمای خنک، ریشه زایی رخ می دهد. با افزایش رشد گیاه، ماسه بیشتری روی گیاه درحال رشد ریخته می شود. زمانی که مایل به گلدهی گیاه هستید می توانید ماسه را از روی گیاه برداشته و به محل گرمتری در گلخانه سرد منتقل کنید به این صورت بعد از چند روز گلدهی رخ می دهد. در این مدت ریشه ها تشکیل شده اند و برگ ها در تاریکی جوانه زده و رشد کرده اند. بعد از این مرحله، قرار گرفتن در برابر نور منجر به رشد و فعالیت ساقه گل دهنده می شود.

در کاشت لاله توجه به نکات زیر ضروری است:

- بهتر است قبل از کاشت، سوخ ها ضدعفونی شوند.

- گیاه در اوایل کاشت نباید دچار تنش خشکی و کم آبی شود.

- محلول پاشی گلدان های لاله با یکی از سموم فربام، زینب یا کاپتان به میزان 2 در هزار، پس از کاشت منجر به پیشگیری از بیماری های احتمالی می شود.

- سوخ های پیش رس شده بعد از یکسال، ضعیف می شوند، به همین منظور بهتر است تا در سال بعدی در زمین کاشته شوند و برای پیش رس کردن از سوخ های جدیدی استفاده شود.

نور

گل لاله نیاز به مکانی آفتاب گیر دارد، زیرا سایه باعث تولید برگ بیشتر و کاهش گلدهی می شود. تنها برای ریشه دهی باید در تاریکی یا سایه زیاد قرار گیرد.

خاک وکود

این گیاه به خاک سبک با زهکشی خوب نیاز دارد. خاک نباید اسیدی باشد. کوددهی را میتوان بعد از مشاهده برگ ها آغاز کرد. بهتر است از مصرف کودهایی که حاوی مقدار زیادی نیتروژن هستند خودداری شود، زیرا باعث ضعیف شدن گیاه در برابر عوامل نامساعد محیطی و از بین رفتن آن می شود. بهتر است از کودهای دامی استفاده نشود ولی در صورت مصرف باید حتما پوسیده باشد. در حالت کلی، گل لاله نیاز کودی کمی دارد.

آبیاری:

نیاز آبی کمی دارد. در بین دو آبیاری سطح خاک باید کمی خشک شود. آبیاری زیاد باعث پوسیدگی سوخ می شود و در طول زمستان نیاز به آبیاری ندارد.

تکثیر

گل لاله را میتوان با استفاده از بذر و سوخ تکثیر کرد. 2 سال بعد از کاشت بذر گل، سوخ تشکیل می شود و گلدهی بعد از 6 سال صورت می گیرد. درکنار سوخ اصلی، چندین سوخک و یک یا دو سوخ قادر به گلدهی تولید می گردد. در برخی گونه ها سوخیزه های هوایی اندازه یک جوانه نخود براق در محور برگ تولید می شود که بعد از گلدهی میتوان آن را جدا کرد. گلدهی سوخیزه ها، 1الی 2 سال بعد از کاشت می باشد.

در تکثیر غیر جنسی با سوخ؛ بهترین زمان برای کاشت، مهر و آبان ماه است. در طول زمستان، سوخ ها در خاک قرار دارند و در فصل بهار با افزایش دما گل می دهند. رقم هایی با سوخ کوچک برای کاشت در باغ مناسب تر هستند. بهتر است دمای خاک در زمان کاشت از 17 درجه کمتر باشد، چون کمتر با خطر فوزاریوم روبرو است.

کوچکترین سوخ ها که توانایی گلدهی دارند، 11-12 سانتی متر است. سوخ های سالم، شکل و اندازه استاندارد دارند و پوست خارجی آنها سالم و چسبیده به سوخ است. عمق کاشت سوخ های کوچک، بزرگ و درشت به ترتیب 10 ، 15 و 20 سانتی متر است.

در گلدان های 10 سانتی متری 3 عدد سوخ، در گلدان 15 سانتی متری 6 تا 7 عدد و در گلدان 20 سانتی متری 10 الی 12 سوخ قابل کشت است. در کاشت گلدانی سوخ لاله، بهتر است تا سمت صاف سوخ به سمت بیرون (لبه های گلدان) باشد زیرا برگ های پوشاننده یا احاطه گر دز این قسمت تشکیل می شود. در این حالت برگ بزرگ گل بیرون از گلدان قرار گرفته و موجب زیبایی گلدان می گردد. برای پرورش گل شاخه بریده میتوان حدود 200 عدد سوخ در هر متر مربع (اگر سوخ ها به حدی متراکم شوند که هنگام برداشت به همدیگر نچسبند و مشکلی ایجاد نشود) کاشت.

برداشت و نگهداری سوخ:

زمان مناسب برای برداشت سوخ، اواسط خرداد تا اواسط تیر است. برای خشک کردن سوخ، آنها را در دمای 25-27 درجه سانتی گراد به مدت یک ماه قرار می دهند، سپس در دمای 17 درجه نگهداری می کنند. سوخ ها باید در سینی های چوبی در یک یا دو لایه نگهداری شوند. سوخ هایی که به مدت 6-8 هفته در دمای 7تا 9 درجه سانتی گراد قرار می گیرند، گل هایی با کیفیت تری تولید می کنند. نوسانات دمایی در گل باعث سقط گل می شود.

برداشت گل:

مناسب ترین زمان برای گل بریده هنگامی است که جوانه گل رنگ گرفته است ولی هنوز به طور کامل شکوفا نشده باشد. برداشت در زمان زودتر باعث می شود گل به طور کامل باز نشود.

ناهنجاری فیزیولوژیکی

کورشدن گل:

دلایل مختلفی نظیر دمای بالا هنگام حمل و نقل، قرار گرفتن در معرض منبع تولید کننده اتلین، مواد آلوده به قارچ فوزاریوم، دمای بالا هنگام پیش رسی سوخ ها در تاریکی منجر به این عارضه می شود. ریزش گل در مراحل نمو، در زمان گل آغازی شروع می شود و مراحل بعدی نمو و تمایزبابی کامل صورت نمی گیرد. در نتیجه گل دچار ریزش می شود. گاهی سقط گل تنها در بخشی از گل انجام می شود.

تماس با اتیلن موجب ریزش گل و تولید برگ و گل غیر عادی می شود، در نتیجه کیفیت و بازارپسندی محصول کاهش می-یابد. پاشیدن جیبرلین و کینیتین باعث می شود این پدیده تا اندازه ای بهبود پیدا کند.

خم شدن ساقه:

کمبود کلسیم موجب خم شدن ساقه گل می شود. استفاده از کودهای کلسیم دار منجر به بهبود این ناهنجاری خواهد شد (شکل 4).

 

شکل 4: خم شدن ساقه گل لاله در اثر کمبود کلسیم

لاله واژگون

گیاهشناسی:

لاله واژگون Fritillaria imperialis L گونه ای از گل لاله است که بومی ایران می باشد. گیاهی دائمی و در حال انقراض است. سوخ این گیاه، حقیقی، درشت و زرد رنگ هست، که بدون پوشش بوده و دو یا چند فلس دارد. ساقه این گل، استوانه ای، قهوه ای و ضخیم است. برگ ها سبز، باریک و بیضی شکل، در قسمت پایین ساقه متقابل و در سایر قسمت ها نامنظم هستند. گل آذین برگ های بالای گل به شکل کاکل دیده می شود. گل ها به حالت آویزان و زنگوله ای، بسیار زیبا و به رنگ های مختلف زرد، قرمز، صورتی مشاهده می شوند (شکل 5).

مهم ترین مشخصه گل های لاله واژگون وجود غده های سیاه رنگ حاوی شهد در داخل گل است. این مشخصه بهترین راهنمایی برای تشخیص این گونه در بین گیاهان پیاز دار ایران است.

 

شکل 5: گل لاله واژگون

 

گل ها در اوایل فروردین ظاهر شده. و ماندگاری کمی داشته، طوری که بعد از10 الی 15 روز، ریزش دارند. سپس تشکیل بذر در نیمه دوم اردیبهشت ماه آغاز می شود. بعد از بذردهی، برگ ها زرد و پژمرده می شوند و در اواخر فصل بهار تنها چند ساقه گل دهنده چوبی از آن مشاهده می گردد. پیاز گل در زمستان داخل خاک می ماند.

 دوره بازدید از دشت لاله واژگون محدود بوده و از اواخر فروردین ماه شروع شده و در اخر اردبیهشت ماه به پایان می رسد. گل ها بوی نامطبوعی دارند و تنها به علت زیبایی و رنگ و شکل مورد توجه هستند.

میوه این گل پوشینه، بزرگ، زاویه دار و به طول 4 سانتی متر است. زنبور عسل از این گل تغذیه کرده و گرده افشانی می کند اما چون شیره گل ها سمی است؛ نباید به مقدار زیادی در عسل وجود داشته باشد. پیاز این گل بسیار سمی است. بیش از 15 گونه از این گیاه در ایران شناسایی شده است. گونه زرد کم رنگ مایل به لیمویی این گل به لاله گرگانی شناخته می شود.

 

شرایط رشدی گل: این گیاه، خاک های لومی ( بافت متوسط ) و سنگین ( رسی ) با ph اسیدی را ترجیح می دهد. در کل، خاک هوموسی، باغچه ای و ماسه مناسب است.خاک مورد کشت باید مرطوب بوده و زهکشی خوبی داشته باشد. این گل به خشکی مقاوم است و توانایی رشد در دامنه های سنگلاخی و صخره ای را دارد.

 

در مناطق نیمه سایه و آفتابی رشد می کنند. دمای مناسب برای رشد و نمو گیاه بین 23 تا 30 درجه سانتی گراد است. در صورت حفاظت این گیاه از تخریب دام و انسان، تا10 هزار شاخه از آن را در يك دشت ميتوان مشاهده كرد.

 

ازدیاد:

تکثیر این گیاه به وسیله سوخک هایی است که در کنار سوخ اصلی تشکیل می شود. زمانی که قسمت هوایی خشک شد پیازها را از خاک بیرون آورده و پس از جدا کردن سوخک ها آن ها را در جای دیگری از زمین با عمق 4 سانتی متر و با فاصله 30 سانتی متری از یکدیگر می کارند. این گل با روش های دیگری نظیر تقسیم بوته، پاجوش و بذر تکثیر می شود. معمولا اواخر تابستان و اوایل پاییز زمان مناسبی برای تکثیر گیاه به روش تقسیم بوته است.

 

استفاده از روش هایی نظیر فلس برداری و تقسیم پیاز در لاله واژگون، روشی مناسبی برای ازدیاد این گیاه در سطح وسیع نیست. از آنجایی که تعداد فلس های هر پیاز کم است و میزان انتقال آلودگی در این شیوه بسیار زیاد است، بنابراین استفاده از فنون کشت بافتی برای تکثیر این گیاه موجب حفظ کردن آن از انقراض و حفظ تنوع ژنتیکی ارزشمند این گیاه است.

 

منابع

قاسمی قهساره، مسعود، گلکاری علمی و عملی، مولف، 1391

لاله سرنگون imperialis L  Fritillaria، عماد، مهدی، نشر پونه، 1391

خلیقی، احمد، گلکاری و پرورش گیاهان زینتی ایران، انتشارات روزبهان، 1385

1 ماه پیش بازدید54

دیدگاه کاربران فیداست

لطفا دیدگاه خود را به اشتراک بگذارید