پایگاه دانش

هرس درخت گردو

 

هرس فرم دهی (تربیت) در درختان بیشتر به دو هدف انجام می شود، اولین مورد؛ رسیدن نور به قسمتهای داخلی و تاج گیاه است و مورد بعدی تولید شاخه های قوی و اسکلت محکم برای افزایش مقاومت گیاه در هنگام باردهی زیاد می باشد. نهال های گردویی که درنهالستان وجود دارند تفاوتهای جزئی با یکدیگر دارند. بهترین نهال برای کاشت، نهال هایی هستند که اسکلت-بندی اولیه خوبی دارند. ارتفاع و انشعابات شاخه روی نهال ارتباط مستقیمی با سن آن دارد.

نهال هایی که ارتفاع آنها از دو متر بیشتر است و تعدادی انشعاب روی تنه وجود دارد، در همان سال اول کشت، میتوان اولین یا دومین انشعاب اصلی را انتخاب کرد. در نهال هایی که اسکلت ضعیفی دارند، سربرداری در 5 تا 6 جوانه بالاتر از محل پیوند انجام می شود تا در سال بعد یک شاخه قوی برای تشکیل تنه به وجود آید.

در گردو، تربیت و هرس درختان با نوع و نحوه باردهی رابطه مستقیم دارد. در این درختان به طور کلی چهار نوع عادت باردهی وجود دارد:

-ارقام با باردهی انتهایی: این درختان رشد زیادی دارند و به طور عمودی رشد می کنند. باردهی در آنها دیرتر صورت میگیرد و میوه در انتهای شاخه یکساله به وجود می آید. بهتر است بعد از هرس تربیت، در طول دوره نگهداری تنها تنک شاخه های خشک و مزاحم انجام شود. ارقام هارتلی و فرانکت دارای این نوع باردهی می باشند (شکل1).

 

شکل 1) باردهی انتهایی در گردو رقم هارتلی

 

ارقامی با باردهی جانبی

این ارقام به صورت گسترده یا نیمه گسترده رشد می کنند، رقمهای کم رشدی هستند که پربار بوده و میوه دهی در آنها زودتر می باشد. محصول روی تعدادی از جوانه های جانبی شاخه یکساله تشکیل می شود. این درختان نیازمند هرس بیشتری هستند تا کیفیت میوه در آنها بهتر شده و میزان رشد رویشی و باردهی متعادل شود. حتی در برخی کشورها به شکل پرچین هرس می شوند.

گاهی به علت محصول زودرس و زیاد، رشد رویشی آنها در سن 4تا 5 سالگی متوقف شده و ممکن است حتی به خاطر سنگین شدن شاخه ها، خشک شوند. ارقام پدرو، چندلر، چیکو (شکل 2) از این نوع درختان می باشند.

 

 

               شکل 2: باردهی جانبی درخت گردو در رقم چندلر

 

رقمهایی با مقدار باردهی متوسط: باردهی این ارقام در انتها و زیر انتهای شاخه های یکساله می باشد و نسبت به ارقامی که باردهی جانبی دارند، مقدار کمتری محصول در آنها تشکیل می شود.

 

ارقام با باردهی خوشه ای: میوه در این ارقام هم به صورت انتهایی و هم خوشه ای تشکیل می شود. نیازمند هرس و تغذیه کودی بیشتری هستند. این ارقام نسبت به رقمهای بالا، کمتر دیده می شوند. در عادت باردهی خوشه ای تعداد میوه در هر گل آذین، بیشتر از 20 گردو می باشد. این ارقام، ایرانی بود و اندازه میوه در آنها کوچکتر است. ارزش تجاری چندانی ندارد و در ایران، به اشتباه، به آن گردوی اسرائیلی گفته می شود (شکل 3).

شکل3: باردهی خوشه ای در درخت گردو

 

تصور عمومی باغداران بر این باور است که درختان گردو در صورت هرس خشک می شوند و نیاز چندانی به هرس و تربیت ندارند. در حالی که چنین نظری درست نبوده و در سراسر جهان، درختان گردو همواره تربیت و هرس می شوند. در صورت عدم هرس و تربیت به مرور زمان، مقدار باردهی و کیفیت مغز گردو کاهش می یابد. دو مرحله کاملا مشخص در مراحل رشدی درخت گردو وجود دارد که در هر کدام از این مراحل، هدف و نوع هرس متفاوت است.

 

مرحله اول: هرس تربیت (فرم دهی) در این زمان صورت میگیرد. در این مرحله هدف تحریک رشد رویشی کافی برای افزایش سطح باردهی می باشد و هرس بیش از اندازه نباید صورت گیرد. این هرس مربوط به 5 سال اولیه زندگی درخت است. در این مرحله درخت رشد فعالی دارد و نور به خوبی در قسمتهای داخلی تاج تابیده می شود.

 در رقمهای پرمحصول، باردهی زیاد در سال های اولیه باعث می شود که رشد رویشی درخت کاهش یا متوقف شود. بنابراین تعدادی از شاخه ها هر ساله باید هرس شوند تا تاج درخت هم رشدی پیوسته داشته باشد. اما در ارقام کم بارده هرس شامل قطع کامل شاخه های مزاحم و رقیب می باشد. سربرداری در این شاخه ها باعث می شود که قسمتی از شاخه که میوه تشکیل می شود (جوانه انتهایی) حذف شود.

مرحله دوم:از 5 تا 8 سالگی درخت شروع شده و تا پایان عمر درخت ادامه دارد. مقدار نور و کربوهیدراتی که به شاخه های بارده قسمت سایه انداز درخت میرسد کمتر می باشد، درنتیجه رشد شاخه بسیار کم (کمتر از 5 سانتی متر) است. در نهایت، شاخه های بارده قسمت داخلی تاج خشک خواهند شد و در قسمتهای پایین درخت به علت دریافت نور ناکافی محصولی تولید نمی شود. کاهش شدید محصول زمانی بیشتر مشاهده می شود که تاج درخت، توسط درختان کناری سایه اندازی می شود.

درختان گردو بسیار نور پسند هستند و برای افزایش میزان محصول به نور بیشتری نیازمند می باشند. به طوری که در یک باغ، درختانی که در حاشیه کشت شده اند به علت دسترسی به نور بیشتر، باردهی زیادتری دارند. یا در یک درخت بزرگ هرس نشده، بیش از 70 درصد میوه در یک سوم قسمت بالایی تاج وجود دارد.

 روشهای مختلف هرس درخت گردو

 

-فرم پالمت(بادبزنی)

-محورمایل (کاشت درخت به صورت کج)

-فرم جامی

-فرم محور مرکزی آزاد( هرمی)

-فرم محور مرکزی تغییر یافته (شلجمی)

البته در پرورش درختان گردو از روش شلجمی و هرمی بیشتر استفاده می گردد.

 

مراحل مختلف فرم دهی در تربیت شلجمی

در سال اول قبل از شروع رشد، در اسفندماه نهال کاشته می شود، سپس مراقبت های زراعی نظیر آبیاری به موقع و مناسب، کنترل علف هرز و ...... باید به درستی انجام شود تا رشد رویشی به خوبی صورت گیرد. اضافه کردن مقداری مایکوروت یا اسید هیومیک در پای درختان جوان موجب تحریک رشد نهال می شود. در سال اول بیشترین تمرکز بر روی تشکیل تنه قدرتمند است که در سال های بعد، شاخه های اصلی روی آن انتخاب می شود.

 

 در سال دوم، هنگامی که ارتفاع درخت در سال دوم به 2 الی 5/2 متر رسید میتوان سربرداری از درخت را انجام داد. اما در صورتی که ارتفاع نهال خیلی کمتر از این مقدار باشد، سربرداری باید از ارتفاع 20 سانتی متری بالای پیوند انجام شود تا در سال بعد به این ارتفاع برسند.

بعد از اینکه تنه محکم و مشخص شد، جوانه های گردن دار حذف می شوند، چون شاخه هایی که از این جوانه ها به وجود می آیند خیلی زود می شکنند .جوانه های ثانویه که در زیر آنها قرار دارند شاخه و انشعابات قویتری را ایجاد می کنند (شکل 4).

در سال دوم میتوان 4 الی 5 شاخه اصلی را روی تنه درخت انتخاب و سربرداری کرد، تا اسکلت درخت تکمیل گردد. فاصله اولین انشعاب از سطح زمین بسته به درجه مکانیزاسیون 90 تا 2/1 سانتیمتر است. فاصله شاخه ها از همدیگر 20 الی 25 سانتی متر خواهد بود. حذف تمام پاجوش ها و نرک ها در روی تنه درخت ضروری است.

 

شکل 4:جوانه گردن دار روی شاخه گردو که حذف می شوند، به جوانه ثانویه زیر این نوع جوانه ها اجازه رشد داده می شود.

 

از سال سوم به بعد، شاخه های اصلی سربرداری می شوند و اسکلت درخت کامل میگردد. شاخه های فرعی انتخاب شده نیز سربرداری خواهند شد. معمولا تعداد شاخه های اصلی در این فرم تربیت 5 تا 6 عدد می باشد. فاصله اولین انشعاب از زمین بسته به درجه مکانیزاسیون 90 تا 2/1سانتی متر می باشد. فاصله شاخه ها از تنه 20 تا 25 سانتی متر است. بعد از انتخاب شاخه های فرعی و اصلی هرس محدود می شود تا درخت شروع به باردهی کند (شکل 5)

 

شکل 5: فرم تربیت شلجمی در سال های اول تا سوم

باردهی اقتصادی درختان پیوندی از سال پنجم شروع می شود. بعد از شروع باردهی، درخت تا سن 8 سالگی به هرس زیادی احتیاج ندارد و فقط شاخه های مزاحم، خشک و پاجوشها حذف می شوند.

در ارقام پربار برای جلوگیری از خشک شدن درخت در اوایل دوره باردهی باید هرس بیشتری انجام شود زیرا میزان تولید میوه زیاد است و مقداری از سنگینی محصول کمتر شود. اما در رقمهای کم بارده، تنها انتهای برخی شاخه ها سربرداری می شوند و سربرداری در شاخه های کوتاه به علت افزایش مقدار شاخه های بارده و کمتر شدن رشد رویشی، نباید انجام شود.

شکل دهی به درخت گردو با حداقل هرس

در برخی کشورها، به علت هزینه بالا در احداث باغ سعی بر این می باشد تا باردهی درختان زودتر صورت گیرد. به این هدف ارقامی که باردهی جانبی دارند با فاصله کمتری کشت می شوند و تربیت آنها به روش شلجمی با کمترین مقدار هرس می باشد.

در این روش هرس و تربیت مانند روش بالا است اما تعداد زیادی شاخه اصلی روی تنه درخت حفظ می شود و روی آنها هیچ گونه هرسی انجام نمی شود.

این شاخه ها، در سنین پایین میتوانند مقدار محصول مناسبی تولید کنند اما باید توجه شود که پس از باردهی در انشعابات اصلی باید تعداد شاخه ها را کمتر نمود. این روش نیازمند مهارت و دقت بیشتری است در غیر اینصورت تاج درخت بسیار شلوغ می شود و نتیجه برعکس مشاهده میگردد. برای افراد تازه کار، خاک و نهال های ضعیف توصیه نمی شود.

 

 مزایای شکل دهی گردو در روش شلجمی

             به علت فرم تاج نیمه گسترده ،درخت نور بیشتری دریافت می کند.

             خطر شکستگی شاخه از تنه وجود ندارد زیرا بین انشعابات شاخه_ها فااصله به اندازه کافی وجود دارد.

             انشعابات شاخه ها در تمام قسمتهای تاج توزیع می شود.

             محور اصلی به عنوان یک انشعاب در می_آید و رشد عمودی درخت را کنترل می کند.

 

تربیت گردو با روش محور مرکزی آزاد یا هرمی

 

در این روش، محور اصلی درخت به شکل عمودی است و روی محور اصلی تعداد زیادی شاخه اصلی (15 الی 20 شاخه) حفظ می شود که به ترتیب از پایین به بالا کوتاه می شوند و درخت در انتها به شکل هرمی دیده خواهد شد. این سیستم برای ارقامی با باردهی انتهایی، کشتهای متراکم، هرس و برداشت مکانیزه، بسیار مناسب است. تربیت درختان در این روش راحتتر است اما باید بسیار دقت نمود تا محور مرکزی رشد زیادی نداشته و ارتفاع درخت محدود باشد (شکل6).        

 

 

شکل 6: تربیت درخت به فرم هرمی

 

هرس در درختان بالغ

در درختان گردو، وجود شاخه های متراکم، عدم تولید چوب کافی و نرسیدن نور به مقدار مناسب به درخت منجر به باردهی نامنظم سالیه و کاهش کیفیت میوه می شود. بنابراین، تعدای از شاخه ها را حذف می کنند تا مقدار نور مناسبی به درون تاج درخت نفوذ پیدا کند. در صورتی که مقدار سایه زیاد باشد، عملکرد درخت بسیار کاهش پیدا می کند.

تعداد شاخه هایی که حذف می شوند و موقعیت قرارگیری آنها روی درخت بسیار مهم است به همین دلیل، قبل از به وجود آمدن ازدحام شاخه ها و متراکم شدن آنها باید اقدام به حذف نمود. بهتر است تعدادی از شاخه های 3 تا 4 ساله در تمامی قسمتهای تاج درخت حذف شوند، تا نور کافی از همه جهات به داخل تاج راه پیدا کند.

نکته: چون برگها مسئول اصلی فتوسنتز و ساخت مواد غذایی گیاه هستند، نباید بیش از 25 درصد از شاخه ها حذف شوند.

 

مزایای هرس در درختان بالغ

•             باردهی منظم و سالیانه

•            تشکیل میوه های با کیفیت

•             کنترل اندازه درخت

•             متعادل نمودن مقدار رشد رویشی و زایشی

•             رشد شاخه های بارده جدید

حذف کامل درختان (تنك درختان)

معمولا در باغ درخت گردو، پس از چند سال از رشد درختان، فاصله ی بین درختان باغ پر می شود. برای اینکه از شلوغی و تراکم بیش از حد در باغ جلوگیری شود، عمل تنک موقت درختان بسته به تراکم کشت اولیه از سن 15 تا 20 سالگی انجام می شود. در یک باغ شلوغ، حذف درختان نمیتواند در کوتاه مدت نتیجه سریع بدهد و برای رسیدن به یک نتیجه ی مطلوب، نیاز به زمان است. تنک درختان به دو روش زیر انجام می شود:

 

1-           حذف تدریجی درخت: تعدادی از شاخه های بالایی درختان حذف می شوند. در یک بازه زمانی طولانی، درخت حذف می شود. در باغهایی که فاصله کشت 9* 7 است، حذف شاخه های درختان موقت از 10 ساگی میتواند آغاز شود.

2-           حذف یکباره درختان موقت: از معایب این روش، کاهش عملکرد باغ به علت حذف درختان می باشد. میتوان حذف درختان را از مرکز باغ شروع کرد و سپس در ردیفهای کناری اجرا کرد. زیرا درختان ردیفهای کناری پربارترین درختان به علت دریافت نور کافی هستند. حذف درختان یک درمیان انجام می شود.

 

-علل خشکیدگی درختان گردو پس از هرس و راهکارهای مقابله با آن

 

* بهترین زمان هرس اواخر اسفند و اوایل بهار است که شرایط محیطی برای ترمیم زخم کاملا فراهم است.

 

* حتما روی زخمها با چسب باغبانی پوشانده شود تا مانع ورود امراض و آلودگی به درخت شود.

 

* برشهای انجام شده منطبق با ساختار داخلی درخت باشد تا محل زحم به راحتی ترمیم شود.

* اگر فرم دهی درختان به شکل مناسب و اصولی انجام شود نیاز چندانی به حذف شاخه های مسن درچند سال آینده نخواهد بود.

* ابزاری که برای قطع شاخه و هرس به کار میرود باید کاملا تیز و برنده باشد تا از به وجود آمدن هر نوع کوبیدگی و پارگی بافت و پوست درخت جلوگیری شود.

* گردو به بیماریهای قارچی حساس بوده و باید تاج درخت را باز نگه داشت، تا هوا و نور به خوبی به داخل آن نفوذ کند و محصولی با کیفیت بیشتر تولید شده و از بیماریهای قارچی جلوگیری شود.

 

نکته: حذف شاخه های رقیب و اضافه به صورت یک سال در میان انجام شود (به خصوص در ارقامی که سال آوری در آنها دیده می شود، چون هرس شدید منجر به کاهش عملکرد محصول در سال بعد می شود).
منابع

-تربیت و هرس درخت گردو، رضایی، رضا، موسسه تحقیقات علوم باغبانی، پژوهشکده میوه های معتدله و سردسیری، 1398

-رضایی، رضا، بررسی و تعیین مناسب ترین زمان و روش تعویض تاج (سرشاخه کاری) گردوی نامرغوب، مرکز تحقیقات وآموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، 1386

-هرس گل ها و درختان میوه، کولویسیوس، جان وار، ترجمه ی خدیوی، عبدالله، انتشارات مرز دانش، 1390

 

لطفا دانش و تجربه خود در این مورد را به اشتراک بگذارید

برای افزودن تصویر می توانید تصویر خود را به داخل ویرایشگر بکشید.

فایل با فرمت های ( 'gif','jpg','png', 'jpeg', 'pdf', 'mp4', 'mkv' ) قابل آپلود می باشد.
فایل های پیوست:

نظر
آخرین نظر
0
5 ماه پیش  -  0 پاسخ
0

پاسخ آخر :      ...

1 سال پیش  -  0 پاسخ
0

پاسخ آخر :     مقدمه ب...

1 سال پیش  -  0 پاسخ
0

پاسخ آخر :     مقدمه ه...

1 سال پیش  -  0 پاسخ